25 Saniyelik Hüzün | Erdem, Cehalet ve Ahlak
Boş kurulan hayallerin arkasından gelen “Azıcık uyusam mı?” vazgeçişi gibi insanları hayatımdan çıkartıyordum artık. Çakmağın sigarayı yakarken bana verdiği faydadan daha faydasız insanlardan kurtulmanın bir yolu yoktu çünkü. Sanırım sekiz milyar kadarlardı.
Böyle bir dünyaya çocuk yapmanın ve bu dünyada o çocuğu, bir zamanlar birileri için o sekiz milyarın içinde bulunmuş biri olarak nasıl doğru ve uygar büyütebilirim bilmiyorum. Başbuğ’un istediği uygar insan modeli? Gerçekten o zaman bu milletin nasıl bu isteği karşılayabileceğini düşünmüş olabilir? Anlamlandıramıyorum…
Erdem kelimesini sadece özel isimden ibaret olarak bilen insanların, ahlaklı olmak ve kendileri hakkında doğru insan olduklarını savunurken buldum bir zamanlar kendimi. Ahlaksız Mevlana’nın ahlaki değer için dünyaya bırakmış o muhteşem sözünü duymuş ama ne demek olduğunu anlamamış insanlar topluluğu içinde bırakılmıştım.
“Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol.”
Ahlaki değerlerin yokluğu içinde büyümüş insanların yine ortak özellikleri, Mevlana’nın bu sözünü hiç anlamamış olmalarıdır. Ahlak yoksunu insanlar, dışarıda insanlara kendilerini gösterme konusunda muhteşem ötesi iyi bir insan olarak tanıtırlar kendilerini. Bu genel olarak aynı zamanda cahil kalmış, kendini geliştirmek için hiçbir çaba harcamamış insanların ortak özelliğidir.
Çünkü insan, olduğu kadarı ile mutlu olmak için kendini dışa olmadığı gibi göstermeye çalışan zavallı bir yaratıktır. Bundan dolayı dünyada çekilen bütün dram ve acıların tamamen insanın medenileşmemesi yüzündendir.
Cahil ve okumamış, kendini geliştirmemiş insan kendini mutlu sanır. Evet, cehalet sana gerçekten tadamayacağın bir mutluluk sağlar, her gün kendine öğrenecek bir şeyler bulamazsan. Bahane üretmek, bu cehaletin “yapamadım ki” temelinde olan yalanıdır.
Evet, cahil ve geri kalmış insan yalancı olduğu gibi biraz da sapıktır. Sapıklık konumuzun dışında ama birkaç paragraftan sonra cahil insanın inanılmaz yüzsüz oluşu ve dayanılmazlığı konusunda muhteşem bilgilere değineceğiz.
Çok cahil bir kişinin yaşamını mecburen yakından görmek ve hissetmek durumunda kaldığım için size bu durumun ne denli içler acısı olduğunu anlatmak isterim.
Bu tanıdık kişi ön lisans mezunu kişidir. Ve size yukarıda yaptığım cehaletin tanımı ve açıklayıcı anlatımı tamamen bu kişiyi gözlemledikten sonra yapılmış tespitlerdir. Yani belirli bir ortamda, belirli eğitime sahip insanlardan, belirli eğitim ve kültür düzeyine gelmiş insanların arasında alınan bir eğitimdir. Ama yine de her zaman dendiği gibi ahlakın eğitim ile olmayacağının kanıtı niteliğindedir.
Bu açıklamada şöyle düşünebilirsiniz: Neden cahiliyetten bahsettin?
Çünkü gerçek cehalet, insanın kendi içinde öldüremediği, ne kadar çabalarsa çabalasın aşamadığı şeydir. Aymazlık, kurnazlık, kendi yaşamında kurduğu kurnazlık ile insanlara kendini bambaşka tanıtan insanın ahlaki değerlerden ne denli yoksun olduğunu anlamak biraz da onun cehaletiyle yan yana duran bir durumdur.
Bakın, şöyle anlatayım:
Bu yazıları yazdığım sırada ben otuzlarımda bir yerdeyim, hem de başlarında. Aldığım eğitim seviyesi Somali’den hallicedir. Akademik olarak eğitim alırken koskoca bir boşlukla yoğruldum. Ama bir yerde o boşluğun büyümesini engelledim ve boşluktan gelen yankıyı durdurmaya yönelik atılımlarda bulundum.
Gezemediğim yerlerin belgesellerini izledim. Oralarla alakalı kitaplar okudum ve başkalarının gezi yazılarını inceledim.
Başka ne mi yaptım?
Yaşadığım coğrafyadaki farklı kültürle büyüyen akranlarımla sohbet ettim, başka ülkedeki insanlarla sosyal ağlar kurup onları tanımaya çalıştım, evime değişim programı ile gelen ama sonra ortada bırakılan bir öğrenciyi alıp iki ay onun kültürünü kendinden dinledim. Okuyabildiğim kadar kitap okudum. Kitap okumanın önemini çevremdeki herkese vurguladım.
Sonuç olarak bunları hiç yapmamış insanların hâlâ benimle aynı yerde olduğunu görünce ve ahlaksızlıklarını tadınca biraz korkup kendimi onlardan geri çekmeye başladım.
Şimdi beni anladıysan devam edelim…
Ahlaki değerleri yoksun insanlar yaşamımızın her köşesinde duruyor ve size hayatında yapıp keyif alabileceği birkaç yetenekten biriyle anlaşma derdine düşüyorlar.
Bu yetenekler gördüğüm kadarıyla şunlar:
1. Gıybet ve dedikodu.
2. Artarak süregelen cehalet ve bir sonrakini daha da yüce kılan bir ahlaksızlık.
3. Cehaletin konforu ve kendine benzer kişilerle bir olup kendi yaptıklarının doğruluğunu kendilerine inandırma arzusu…
4. Yalaka olmaları.
5. Yalaka oldukları için çok dipte bir yerlerde buldukları masa başı iş (ya da önem kademesinde en aşağılarda bulunan işlerde bile kendilerini birilerine göstermek ve yalakalığı arttırmak için bürünecekleri daha farklı kimlikler (daha aşağı bir yalakalık, kusturacak derecede), daha da ahlaksızlık, süregelen cehaletin bilgeyim hissi (gelişime uğrayan davranışlar, negatif büyüme))).
İnsan, kendine yapılan övgüyü duyduğunda ve hoşuna gittiğinde, hele bir de bu çevresinde çok rastlamadığı bir şeyse, hele hele bir de yalaka hâle bürünüp kendini “Hayır, ben yalaka değilim, benim davranışlarım böyle.” deyip savunuyorsa vay hâline.
Neden mi vay hâline?
Çünkü bu yazılanların her biri, böyle bir insanın varlığından ve sergilediği davranışlardan yola çıkarak kaleme alınmıştır. İnsan, insanı siklemediği sürece hiçbir rahatsızlık duymadan yaşayabilir. Bence olması gereken de budur.
Ama bu densiz insanlar kendilerini, kendilerine yakın hissettikleri toplumun yaratmış olduğu ahlaksızlığın ortasında, iyi bir yerlerde görüyorlar ki kendilerine hiçbir zaman sormuyorlar:
Ben neyim?
Ne yapıyorum?
Acaba bugün dünden daha mı ahlaksızdım diye?
Bakın, “erdem” kelimesine bir Türkçe sözlükten baktıktan sonra size ilk cümlesinden sonra şuna benzer bir cümle verir: “Ahlaklı olmanın övdüğü doğruluk, ahlaki açıdan doğru olanı yapan, yanlış olandan kaçınılan bir nitelik.” Uzatılabilir bir anlamı olan kelimedir.
Cehaletin ve ahlaksızlığın vermiş olduğu kibir, bu kişide inanılmaz derecede kendini övme hissi yaratıyor. Başkaları tarafından övüldüğünde ise kendisini bir sik olmuş sanarak anlamsız bir havaya bürünüyor. Ve karşısındakini de cahil gören ahlaksız kişi anlattıkça anlatır.
Ama anlattıkları arasında düzeltmelere denk gelince iş hep 1. özelliğe döner. Gıybet ve dedikodudur.
Çünkü bilgisiz insan düzeltildiğinde ve kendi anlattığı insanlar tarafında yerlerde bir seviyede olduğunda en iyi yaptığı şeyi yapma fırsatını kollar. Bu durumun bir kaçış rotası olduğunu düşünen ahlaksız kişi, sizinle bu anı yaşayana kadar hayatını hep böyle devam ettirmiş, o güne kadar gelmiştir. Ve kendini çalıştığı ortamdaki yaşlı kadınlara iyi göstermek için onlarla en iyi yaptığı şeyi yapar, sizi de onlardan biri sanar.
Bir gün bir deney yapmak için bu deneyimlerin üstüne akademik olarak iyi bir eğitim almış bir arkadaşıma bütün bu olanlardan bahsettim. Ve bu model insan ile tanışmak istediğini söyledi.
Tabii, dedim, bunu yaparım ama bu kişi ile konuşurken lütfen aşağılayacaksan bunu çok hissettirmeden yap.
Dinlemedi, aşağılama derecesinin dozu kaçtı ve artık ahlaksız kişi bana arkadaşım hakkında eleştiri yapacak ise şöyle girmeye başladı cümlelere her seferinde:
“TAMAM, BEN BİLGİSİZ BİRİ OLABİLİRİM.”
Ben bu cümleyi duyduktan sonra kendimi toparlayamaz hâlde buldum. İnsanların hüzünlerine ortak olmam ama bu çok üzücüydü. Kendimi ahlaksız kişinin yerine koydum ve ancak onun için sadece yirmi beş saniye üzülebildim.
Ve hayatıma devam ettim.
