Joker” filmi üzerine
“…Köyü tarafından sevilmeyen çocuk, o köyü yakar.”
Joker, Arthur Fleck adında bir palyaçonun yaşadığı trajik olayları anlatan bir filmdir. Arthur, insanlar tarafından pek sevilmeyen ve zorbalığa uğrayan biridir. Annesinin ölümüyle babasının kim olduğunu öğrenir ve tam anlamıyla dibe vurur. Sonrası malum. Kafayı yer ve anarşist eylemlere başlar. Joker’i anlamamız için şu soruyu sormamız lazım: Bir insan neden delirir? Bu filmde açık, biz bunu daha derin bir şekilde soralım: Delirmemiz için ne yaşamalıyız?
Eşik
Dünyada bir sürü kötülük vardır. Zulümler, savaşlar, afetler. Hepsi acı vericidir ve ağır olaylardır. Ama ortak olarak şunu fark ederiz: Bizim düşündüğümüzde bile canımızı acıtan olaylar, o olayları yaşayanlar için pek sarsıcı değilmiş gibi gelir. Sanki onlar için küçük bir sıyrıkmış gibi. Tam tersi, bizim günlük hayatta yaşadığımız küçük olaylar bizleri derinden etkiler. Örneğin işteyken işittiğimiz bir azar bizim için kaldırması çok güç bir olay olabilir. Peki, biz ve onlar arasındaki fark ne? Her insanın bir acı eşiği vardır. Bu kişiden kişiye değişir. Ana karakterimiz Arthur Fleck’te de bu eşiği görürüz. Maddi yetersizlikler, toplum tarafından dışlanma, ruhsal problemler, annesini kaybetmesi ve en son babası tarafından reddedilmesi. Bunlar yetmezmiş gibi duygusal ilişkileri de iyi gitmeyince Arthur o eşiği aşar ve delirir. Yaşadığı şeyler ağırdır, peki bu yaptıklarını haklı çıkarır mı ya da davranışlarını anlamlı yapar mı?
Sonuç
Bu dünyada her şeyin bir nedeni ve sonucu vardır. Arthur’un anarşist hareketlerinin bir nedeni var ve tabii ki bir sonucu da var. Ama nedenler sonuçları haklı çıkarmaz. Bir insan kötülüğe uğradığı için kötülük yapabilir ve o kişiyi anlayabiliriz de. Ama anlamamız onu haklı gördüğümüzü veya haklı olduğunu göstermez. Burada Batman ve Joker’i karşılaştıralım. Joker’den bahsettik; annesini kaybetti, babası onu sahiplenmedi, toplum tarafından dışlandı, palyaço olarak zorbalandı. O da bunlar sonucu kötü biri oldu. Batman’e bakacak olursak o da kötülüklerle karşılaştı. Annesi ve babası öldürüldü, hem de daha çocukken. Ama o yılmadı, pes etmedi. Dünyayı iyi bir yer yapmaya çalıştı. Yöntemlerini sorgulayabiliriz ama sonuç olarak o kötü olmadı. İyilik ve kötülük seçilir. Joker kötüyü seçti. Kötü kötü diyoruz da, kötü ne demek ki?
Kötü
Kötü, “istenilen veya beğenilen nitelikte olmayan, hoşa gitmeyen, fena” anlamına gelir. Burada “istenilen veya beğenilen” ifadesi önemli. Kötü kavramını biz seçmeyiz, toplum seçer. Yani Joker’e tam anlamıyla kötü demek doğru değil. Daha doğrusu bizim dünyamız için kötü biri Joker. Yaşadığı dünyada, yani Gotham’da bir kahraman çünkü toplumun ahlaki pusulası bozuk. Bu, günümüzdeki sosyal çürümeye benzetilebilir. Örneğin günümüz trendindeki şarkılarda cinsellik, şiddet gibi kötü olarak adlandırdığım unsurlar içerik olarak kullanılıyor. Ama bu şarkılar trend. Trendler çünkü toplum bu durumu kanıksamış. Yani ahlaki pusulamız bozulmuş durumda. Gotham’da da durum farksız. Kötü olarak tanımlanan anarşizm sıradanlaşmış. Sokaklar güvensiz yerler. Daha ilk sahnede Arthur gasp ediliyor. Ayrıca adalet sistemi de zayıf. Zenginler fakirlerle aynı şehirde yaşamıyor denebilir ve Otomatik Portakal’da da dendiği gibi “düzenin olmadığı yerde anarşi olur.”
Kapanış
Başta demiştik: Köyü tarafından sevilmeyen çocuk, o köyü yakar. Ama asıl soru şu değil mi? O köy neden o çocuğu sevmedi?
Joker’i izlemeden de anlıyoruz aslında. Hepimiz biraz Arthur’uz. Hepimizin bir eşiği var. Fark şu: Bazıları eşiği aştığında Batman gibi “benim yaşadığımı başkası yaşamasın” diyor, bazıları da Joker gibi “madem ben yandım, herkes yansın” diyor. İkisi de acı çekti. Biri acısından bir anlam çıkardı, diğeri acısını mazeret yaptı. Belki de iyi ve kötü arasındaki tek fark budur. Acıyla ne yaptığımız.
Kaynakça
1. Phillips, T. (Yönetmen). (2019). Joker [Film]. Warner Bros. Pictures.
2. Nolan, C. (Yönetmen). (2008). The Dark Knight / Kara Şövalye [Film]. Warner Bros. Pictures. (Batman karakteri karşılaştırması için)
3. Türk Dil Kurumu. (2024). Türk Dil Kurumu Sözlükleri: Kötü maddesi. https://sozluk.gov.tr
4. Burgess, A. (1962). Otomatik Portakal (A Clockwork Orange). (Kubrick, S. (Yönetmen). (1971). A Clockwork Orange [Film] uyarlaması da dahil olmak üzere, düzen-anarşi tartışması için)
5. Kurosawa, A. (Yönetmen). (1952). Ikiru / Yaşamak [Film]. Toho. (Yazı sürecinde ilham alınan, yaşamın anlamı temalı eser olarak)
