Hüznün ve Aşkın Hikâyesi: Serenad

Prof. Dr. Maximilian Wagner gerçek mi; Zülfü Livaneli’nin 2011 yılında yayımlanan ve yüz binlerce okura ulaşan kült romanı Serenad‘ın ana kahramanı olan Alman asıllı hukuk profesörü kurgusal bir edebiyat karakteridir. Ancak Wagner’in hikayesi; II. Dünya Savaşı sırasında Nazi zulmünden kaçarak Atatürk’ün davetiyle Türkiye’ye sığınan yüzlerce gerçek Alman Yahudi bilim insanının ve 1942 yılında Karadeniz’de batırılan Struma Gemisi Faciası‘nın acımasız tarihi gerçeklerine dayanır.

Struma Faciası: Karadeniz’in Soğuk Sularındaki İnsanlık Utancı

Serenad romanının kalbinde yatan tarihi trajedi, 24 Şubat 1942’de Karadeniz’de Şile açıklarında yaşanan Struma katliamıdır. Romanya’dan binen 769 Yahudi mülteciyi Filistin’e götürmek üzere yola çıkan köhne motorlu Struma gemisi, motoru bozulunca İstanbul Sarayburnu açıklarına demirlemiştir.

İngiltere’nin siyasi baskısı yüzünden mültecilerin karaya çıkmasına izin verilmemiş, gemi haftalarca karantinada açlık ve hastalıkla boğuşmuştur. Nihayetinde motoru çalışmayan gemi Türk makamlarınca Karadeniz’e çekilmiş; ertesi sabah Sovyet denizaltısı Shch-213 tarafından torpillenerek batırılmıştır. Gemideki 768 kişi saniyeler içinde buz gibi sularda boğulmuş, yalnızca 19 yaşındaki David Stoliar mucize eseri sağ kurtulmuştur.

Serenad Romanının Konusu ve Olay Örgüsü

Roman, 2001 yılında İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü’nde halkla ilişkiler görevlisi olarak çalışan 36 yaşındaki dul bir anne olan Maya Duran’ın hayatıyla açılır. Maya’ya, üniversitenin 1930’lu yıllardaki reform döneminde ders vermiş olan 87 yaşındaki Alman profesör Maximilian Wagner’i ağırlama görevi verilir.

Profesör Wagner, yaşlı bedenine ve dondurucu şubat soğuğuna aldırmadan Şile sahiline gitmek ister. Sahilde kemanını çıkararak fırtınalı denize doğru “Serenad Für Nadia” (Nadia İçin Serenad) adlı bestesini çalar. Maya, bu gizemli eylemin peşine düştükçe Türk, Alman ve İngiliz istihbaratlarının takip ettiği devasa bir aşk ve casusluk girdabının ortasında kalır.

Maximilian Wagner ve Nadia’nın Ölümsüz Aşkı

1930’lar Nazi Almanyası’nda Katolik bir Alman olan Maximilian, Yahudi bir kadın olan Nadia’ya aşık olmuş ve evlenmiştir. Nürnberg Irk Yasaları yürürlüğe girince Maximilian üniversiteden atılmış, Nadia hamileyken Gestapo tarafından hedef alınmıştır.

Maximilian, Atatürk Türkiye’sinin açtığı kapı sayesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne profesör olarak kabul edilir. Ancak Nadia’yı peşinden getirebilmek için vize alamaz. Nadia, kurtulabilmek için o ölüm gemisine, yani Struma’ya biner. Maximilian, Sarayburnu’nda gemideki eşine el sallamış; ancak karaya çıkmasına izin verilmeyen Nadia’nın Karadeniz’in sularında ölümüne tanıklık etmiştir. 60 yıl boyunca bu aşkın ve vicdan azabının yasını tutmuştur.

“Aşk, bir insanın diğerine sunduğu en büyük sığınaktır; ama dünya o sığınağı bombalayacak kadar zalimdir.”
— Zülfü Livaneli, Serenad

Atatürk Reformları ve Türkiye’ye Sığınan Alman Bilim İnsanları

Roman, 1933 Üniversite Reformu ile Türkiye’nin dünya bilim tarihine yaptığı devasa katkıyı hatırlatır. Albert Einstein’ın bizzat Atatürk’e yazdığı mektupla Türkiye’ye gelen Ord. Prof. Fritz Neumark, Ernst Reuter, Philipp Schwartz gibi dehalar İstanbul Üniversitesi’ni ve Ankara Üniversitesi’ni kurmuşlardır. Maximilian Wagner karakteri, işte bu hocaların kolektif vicdanını temsil eder.

Maya Duran’ın Kimlik Uyanışı: Kendi Kökleriyle Yüzleşme

Roman sadece bir Alman’ın hikayesi değildir; Maya Duran üzerinden Türkiye’nin örtük tarihine ayna tutar. Maya, ailesinin geçmişini araştırdıkça anneannesinin Kırım Türk’ü olduğunu, babaannesinin Ermeni tehciri yetimi olduğunu öğrenir. Roman, Anadolu coğrafyasının acılarla harmanlanmış çok kültürlü mozaik hafızasını uyandırır.

Serenad Romanı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Prof. Dr. Maximilian Wagner gerçekte yaşadı mı?

Hayır, Maximilian Wagner Zülfü Livaneli tarafından yaratılmış kurgusal bir karakterdir. Ancak temsil ettiği tarihi olaylar (Struma faciası ve 1933 üniversite reformu) tamamen gerçektir.

Struma gemisinden sağ kurtulan oldu mu?

769 yolcudan yalnızca David Stoliar adında 19 yaşında bir genç bir tahta parçasına tutunarak Türk balıkçılar tarafından kurtarılmıştır.

Serenad Für Nadia bestesi gerçekten var mı?

Romanda anlatılan bu beste kurgusaldır; ancak Zülfü Livaneli kitabın yayınlanmasının ardından romandaki temanın melodisini bizzat besteleyerek albümlerinde seslendirmiştir.