Celal Şengör kimdir; tam adıyla Ali Mehmet Celal Şengör, yapısal yerbilim (tektonik) ve jeoloji alanında dünyanın en saygın bilim insanları arasında gösterilen Türk jeolog, akademisyen, doğa bilimci ve yazardır. İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi’nden emekli olan Prof. Dr. Celal Şengör; ABD Ulusal Bilimler Akademisi, Rusya Bilimler Akademisi ve Fransız Bilimler Akademisi gibi dünyanın en seçkin akademik kurumlarına üye seçilmiş ender Türk bilim insanlarındandır.
Celal Şengör’ün Hayatı ve Eğitimi: Varlıklı Bir Aileden Bilim Tutkusuna
24 Mart 1955 tarihinde İstanbul’da Rumeli göçmeni varlıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluğundan itibaren Jules Verne romanlarına ve dinozorlara büyük hayranlık duyan Şengör, Robert Koleji’nden mezun olduktan sonra yerbilimi okumak üzere Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti.
State University of New York at Albany’de lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamladı. Burada, modern levha tektoniği kuramının öncülerinden olan Prof. John F. Dewey ile çalışarak küresel ölçekte kabul gören çalışmalara imza attı.
Bilimsel Başarıları: Şengör Tethys Tektoniği Modeli
Celal Şengör’ün dünya jeoloji literatürüne kazandırdığı en büyük kuramsal yenilik, Tethys (Tetis) Okyanusu’nun evrimi ve Kimmer Kıtası modelidir. Şengör, Asya kıtasının jeolojik yapısını ve Alp-Himalaya dağ kuşağının nasıl oluştuğunu açıklayan haritalar çizmiş; dünya yerbiliminin temel referans kaynaklarından biri olmuştur.
1988 yılında Londra Jeoloji Topluluğu’nun prestijli Bigsby Madalyası’nı, ardından Gustav Steinmann Madalyası’nı kazanmıştır. 2022 yılında İTÜ’den emekli olmuştur.
Celal Şengör’ün Hastalığı: Asperger Sendromu İtirafı
Arama motorlarında Celal Şengör ile ilgili en çok merak edilen konulardan biri de hastalığıdır. Şengör, katıldığı televizyon programlarında otizmin yüksek işlevli bir türü olan Asperger Sendromu‘na sahip olduğunu açık yüreklilikle paylaşmıştır.
Asperger sendromu; bireyin sosyal ilişkilerde zorlanmasına karşın belirli ilgi alanlarına (Şengör örneğinde jeoloji, tarih ve kitaplar) olağanüstü bir odaklanma, fotografik hafıza ve ansiklopedik bilgi birikimi geliştirmesine olanak tanımaktadır. Şengör’ün devasa entelektüel üretkenliğinin arkasındaki sırlardan biri de bu nörolojik yapısıdır.
“Bilim, gerçeğin peşinde koşmaktır; insanların hoşuna gidecek yalanlar söylemek değil. Bilim insanının tek efendisi vardır: Tabiatın kanunları ve gözlem.”
Kütüphane Tutkusu ve Popüler Kitapları
Celal Şengör, dünyanın en büyük özel yerbilim ve tarih kütüphanelerinden birine sahiptir. Evinde 50 binden fazla nadir el yazması ve tarihi eser bulunan Şengör, bilim felsefesi ve Türk modernleşmesi üzerine çok sayıda popüler eser kaleme almıştır:
- Dahi Diktatör: Mustafa Kemal Atatürk’ün askeri ve siyasi dehasının felsefi analizi.
- Hasan Âli Yücel ve Türk Aydınlanması: Köy Enstitüleri ve cumhuriyet aydınlanma devrimi.
- Zümrütname: Bilim, cehalet, din ve toplum üzerine denemeler.
- Bilgiyle Sohbet: Popüler bilim ve doğa tarihi yazıları.
- Sen Kimsin? (Biyografi): Celal Şengör’ün kendi çocukluğunu ve bilim serüvenini anlattığı nehir söyleşi.
Eleştiriler ve Tartışmalı Çıkışları
Celal Şengör, sıra dışı mizacı, sivri dili ve siyaset, tarih, din gibi konulardaki tabuları yıkan açıklamalarıyla Türk medyasında sık sık polemiklerin merkezinde yer almıştır. 12 Eylül darbesine dair açıklamaları veya dışkı yeme üzerine verdiği bilimsel örnekler kamuoyunda sert tartışmalara yol açsa da yerbilimindeki uluslararası otoritesi tartışmasız kabul görmektedir.
Celal Şengör Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Celal Şengör aslen nerelidir?
Celal Şengör, köken olarak Makedonya ve Kosova (Rumeli) göçmeni köklü bir aileden gelmekte olup İstanbul doğumludur.
Celal Şengör evli mi, çocuğu var mı?
Celal Şengör, Oya Maltepe ile evlidir ve bu evlilikten H. C. Asım Şengör adında bir oğlu bulunmaktadır.
Celal Şengör İstanbul depremi hakkında ne diyor?
Kuzey Anadolu Fay Hattı uzmanı olan Şengör, beklenen Büyük İstanbul Depremi’nin 7.2 – 7.6 büyüklüğünde olabileceğini ve kentin altyapısının acilen tahliye ve güçlendirme planlarıyla hazırlanması gerektiğini yıllardır savunmaktadır.
