Toplumsal cinsiyet eşitsizliği yalnızca ücret farkı ya da temsil oranı meselesi değildir; mesleklerin kime “yakıştırıldığı” üzerinden yeniden üretilen yapısal bir algıdır. Kadınların hangi alanlarda var olabileceği, çoğu zaman akademik yeterlilikle değil, kültürel kodlarla belirlenir.
Teknik ve saha temelli disiplinler tarihsel olarak erkek egemen alanlar olarak kodlanmıştır. İnşaat mühendisliği ve inşaat teknikerliği, Makine mühendisliği ve makine teknikerliği, Jeoloji mühendisliği ve jeoloji teknikerliği, Harita mühendisliği ve harita teknikerliği gibi alanlar “saha işi” ya da “erkek işi” olarak tanımlanırken; Hemşirelik, Çocuk gelişimi ve Okul öncesi öğretmenliği gibi bölümler kadınlara daha uygun görülmektedir.
Bu ayrımın bilimsel bir zemini yoktur. Çünkü bir disiplinin niteliğini belirleyen unsur cinsiyet değil; teknik bilgi, yöntemsel tutarlılık ve uygulama yeterliliğidir.
Ben harita teknikerliği öğrencisiyim.
Ve “Kadından haritacı olur mu?” sorusunu yalnızca gündelik hayatta değil, aynı akademik ortamı paylaştığım bir sınıf arkadaşımın ağzından da duydum.
Henüz birlikte arazi pratiğini deneyimlememişken, henüz ölçme hatasının sahadaki karşılığını test etmemişken, mesleki yeterlilik cinsiyet üzerinden değerlendirilmişti. Bu soru bireysel bir meraktan çok, yerleşik bir zihinsel şemanın yansımasıydı.
Oysa harita teknikerliği; mekânsal verinin üretilmesi, analiz edilmesi ve uygulanması sürecidir. GNSS ölçmeleri, nivelman, poligon hesapları, aplikasyon, koordinat sistemleri arası dönüşüm ve hata teorisi gibi teknik süreçler; analitik düşünme, dikkat ve metodolojik disiplin gerektirir. Milimetrelik bir ihmalin metrelerce sapmaya yol açabileceği bir alanda belirleyici olan şey fiziksel güç değil, ölçme doğruluğudur.
Zorunlu stajımı tamamladım. Bununla yetinmeyip gönüllü staj yaptım. Sahada ölçü aldım, tripod kurdum, veri topladım. Ofiste çizim yaptım, hesap ürettim, projeye kot verdim. Saha koşulları öğreticiydi; fakat asıl düşündürücü olan, teknik kapasitenin değil cinsiyetin sorgulanmasıydı.
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği tam da burada görünür olur:
Kadının performansı yaptığı işle değil, yaptığı işin ona “uygun olup olmadığı” üzerinden değerlendirilir.
Ben bu bölümü bir tepki olarak değil, bilinçli bir tercih olarak seçtim. Çünkü harita, belirsizliği koordinata dönüştürme disiplinidir. Bir noktanın yerini tanımlamak, onu muğlaklıktan kurtarmaktır. Bir parselin sınırını belirlemek, hukuki güvenliği tesis etmektir. Bir projeye kot vermek, geleceğin referans sistemini oluşturmaktır.
Sonuç olarak mesele, bir kadının haritacı olup olamayacağı değildir.
Mesele, bir toplumun mesleki yetkinliği hangi referans sistemine göre değerlendirdiğidir.
Teknik disiplinler ölçülebilirlik ilkesine dayanır. Harita teknikerliği de böyledir. Koordinat, hata payı, doğruluk analizi, referans sistemi… Tüm bu kavramlar nesnellik üzerine inşa edilmiştir. Bu nedenle teknik bir alanda öznel önyargının belirleyici olması, disiplinin kendi metodolojisiyle çelişir.
Eğer bir meslek analitik düşünme, metodolojik tutarlılık ve teknik sorumluluk gerektiriyorsa; o mesleğin öznesi biyolojik kategorilerle değil, epistemik yeterlilikle tanımlanmalıdır. Aksi hâlde problem bireyde değil, değerlendirme ölçütündedir.
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği çoğu zaman görünür bir yasakla değil, görünmez bir sınırla işler. “Olmaz” denmez; “zor” denir. “Yapamazsın” denmez; “sana göre değil” denir. Böylece eşitsizlik, açık bir dışlamadan çok örtük bir yönlendirme biçiminde sürdürülür.
Benim tercihim bu yönlendirmeyi kabul etmek değil; ölçütü değiştirmektir. Çünkü teknik bir alanda belirleyici olan şey cinsiyet değil, doğruluktur.
Bir ölçüm ya doğrudur ya değildir. Bir hesap ya tutarlıdır ya değildir.
Ve bilimsel zeminde, doğruluğun cinsiyeti yoktur.
Dolayısıyla soru yeniden formüle edilmelidir:
Kadından haritacı olur mu değil, bilimsel bir disiplinde önyargının yeri var mıdır?
Eğer cevap “hayır” ise,
zaten mesele kapanmıştır.
