Kriminoloji ve adli psikolojinin en karanlık araştırma alanlarından biri şüphesiz seri katillerdir. Bir insanı seri cinayetler işlemeye iten zihinsel mekanizmalar nelerdir? Popüler kültürün yarattığı dahi katil miti gerçeği ne kadar yansıtmaktadır? Bu kapsamlı rehberde, FBI Davranış Bilimleri Birimi (BAU) vaka analizleri ve cezaevlerindeki seri katillerle yapılan psikolojik mülakatlar ışığında seri katil tipolojilerini, davranış kalıplarını ve onları ele veren psikolojik ipuçlarını derinlemesine inceliyoruz.
Seri Katil Tanımı ve Psikopatoloji
Seri katil 30 günden daha uzun bir zamanda veya intervallar olacak şekilde 3 veya daha fazla insanı öldüren ve tüm bunları anormal kişisel bozukluklar sonucu yapan kişidir. Psikoz seri katiller arasında nadiren görülür. Çoğu genellikle psikopatlardır. Psikopatlar empati, suçluluk duygusundan uzak bir halde, benmerkezci ve itici, hukuki, ahlaki sosyal kabullere uymayan kişilerdir. Genellikle dışarıdan çok normal, göze batmayan hatta toplumda saygı gören ve çekici kişiler olabilirler. Seri katiller FBI’ın suç sınıflandırma kategorisinde 3 yere bölünür. organize, organize olmayan ve karışık. Bazı katiller cinayetlerine devam ederken düzenli halden düzensiz hâle geçer. Seri katillerde Macdonald üçlemesi beş yaşını geçmiş çocukluk davranışları olarak gözlemlenir. Bu üçlemede hayvanlara eziyet, ateş yakma takıntısı ve sürekli yatağı ıslatma durumu yer alır. Bu yüzden seri katillerle şölen katillerini karıştırmak doğru olmaz. Seri katiller cinayetlerini ateşli silahlardan çok, kurbanla temas ettikleri, acizlik ve yalvarıcı bakışlarla karşılaştıkları aletlerle işlerler; acıyı hissedebilmek ve bundan zevk alabilmek için. Hiçbir seri katil dürbünlü tüfekle cinayet işlemez. Cinayet olayları çok farklı sebeplerden dolayı çok farklı şekillerde işlenebilir. Ancak farklı olduğu kadar birçok ortak yönler de olduğu için onların yakalanmasına yönelik çeşitli yöntemler kullanılır. Bunlardan bir tanesi de profil çıkarmaktır. Bazıları profil çıkarmanın aslında zararlı olduğu düşüncesini savunur. Çünkü bu çalışmalardan elde edilen bilgiler daha önceki cinayetlerle alakası olan kişilerin eline geçtiğinde kendi menfaatine kullanması durumu oluyor ve bu da yeni vakalara sebep oluyor. Ancak bu yöntemin iyi çalıştığı olaylar da oldukça fazladır. Mesela Florida’da 60 bıçak darbesiyle öldürülen bayan subay ve bebeği vakasında, profil çıkarma uzmanı Dayle H. profili mağdur üzerinden çıkarmıştı. Kurban, gece yarısı, şehrin uyuşturucu satılan bölgesinde bir bebekle ne yapabilirdi? Arabadaki bebeğin öldürülmüş olması çok garipti çünkü bebekler konuşamazdı, çocuk delil kalmasın diye öldürülmemişti. Anne ve baba ayrıydı ve eğer eşi ile bebeği ölürse koca sigortadan yüklü bir tazminat alacaktı. Tüm bunlar ve araştırmalar sonrası dikkatler babaya toplandı. Ama baba o gece başka bir yerdeydi ve şahitleri bile vardı. Kısa sürede hakkında elde edilen uyuşturucu müptelası ile alakalı bilgiler, ayakkabı izi, sigara paketleri, desteklenen şüpheler bir olayı inkar edilmeyecek kadar derinden çözmüştü.
Şimdi ABD cezaevlerinde yatmakta olan seri katillerle olan mülakatlara dayanarak seri katil tipolojilerine bakalım;
1. Coğrafi haraketlilik:
Seri katilleri bulmak için kullanılan kriterlerden ilki coğrafi haraketlilik derecesidir. Bazı seri katiller cinayetlerini yaşadıkları yerlere yakın yerlerde gerçekleştirir lakin bir yerde yaşar. Bu tip suçlulara “geogrophically stable” – durağan seri katiller denir. Bu tip katillerin tersine coğrafi olarak haraketlilere ise “geographically transient” denir. Bu tip katillerin cinayetlerinde seyahat büyük bir yer tutmaktadır. Cezaevlerindeki katillerin mülakatları sonucundaki bilgi ise şöyle, aslında onlar kurban bulmak için değil de yakalanmamak için, polislerin başını karıştırmak için bu şekilde davranırlar.
2. Hayalci seri katiller:
Çoğu seri katil gerçekliklerle bağlantısını kaybetmez aksine yaptıklarına cevapları olacak konumdadırlar. Çoğu psikopat olmayan katillerde bile psikopat eğilimi vardır ve otokontrol sistemi az gelişmiş kişilerdir.
Bunların tersine hayalci seri katiller ise onlara öldürme emrini veren sesler ve görüntüler gördüklerini ifade ederler. Gerçeklerden koparak, kendilerinin şeytan veya tanrıyla konuştuklarını, gördüklerini söylerler. Ve bunların bir mesaj olduğuna inanırlar. Bu tip seri katiller akıl hastaları oldukları için avukatları tarafından savunulurken zorluk yaşarlar. Olay yerinde rol yapmak, kanıtları değişmek, gizlemek gibi şeyler hayalci seri katillere göre değildir.
3. Görevli seri katiller:
Görevli seri katiller suçlarını işlemek için belirli bir seviyede bir grup insana ihtiyaç duyarlar. Böyle tip seri katiller psikotik değildir. Gerçek hayatın içindedirler. Sesler duymaz, hayaller görmezler. Lakin diğer tarafdan da dünyadan bazı insanları temizlemek için gönderildiklerine inanırlar. FBI suçlu profilinin dediğine göre bu insanlar fahişeler, katolikler, siyah erkekler veya bunlar gibi herhangi bir GRUP olabilir. Genellikle bu tip katiller bulunduğunda etraftaki insanlar onlar hakkında “çok iyi biriydi, oldukça efendiydi” gibi cümleler söylerler. Çünkü asla bir katil olacağı akıllara gelemez.
“Seri katiller” serisinin ilk bölümü bu kadar. Gelecek seride şehvet delisi seri katiller, hükmedici seri katiller ve seri katillerin ortak özellikleri hakkında konuşacağız.
Seri Katil Tipolojileri (İleri Sınıflandırma ve Modeller)
4. Şehvet delisi seri katiller:
Bu katiller yaptıkları işten zevk alırlar ve bu yüzden öldürürler. Öldürmek onlara erotik bir deneyim gibi görünür. Hayalci seri katillerin aksine yaptıkları işlem daha uzun olur. Oldukça korkunç yöntemlerle işi uzatan bu tip seri katillerin suçları süreç merkezli olarak tanımlanır. Başka diğer tip şehvet düşkünü seri katiller cinsel tatmin olmayabilir. Şahsi menfaat için cinayet işlerler. Profesyonel suikastçılar gibi yaptıkları işten kazanç sağlarlar. Bir kısmı mal, para uğruna diğer kısmı da kurbanla yakın ilişki içinde bulunarak yapar cinayetini.
5. Hükmedici seri katiller:
Kurbanlarının üstünde elde ettikleri kontrol ve hükmetme hissinden cinsel tatmin duyarlar. Ancak onları şehvet delisi seri katillerden ayıran özellik hastalıktan acı çekmemeleridir. Çünkü bu tip seri katiller psikolojik olarak gerçeklere bağlıdırlar. Lakin yine de bu hareketleri psikopatlıktan kaynaklanır. Bu tipler sosyal kurallar ve kültürel değerlerden uzak olup ahlâkî kânunları yok sayarlar. Çünkü gerçek bir psikopat kendi kurallarını yaşar. Birçok seri katil gibi bu katiller de kurbanlarını boğarak, elle öldürme şeklinde işlemektedir.
SERİ KATİLLERİN ORTAK ÖZELLİKLERİ:
İlk başta seri katillerin ortak özellikleri ile seri cinayetlerin sebepleri arasındaki farkı unutmamak gerekir. Çünkü seri katil özelliği bir insana ait özellikler, bir cinayet; sebepleri ise, nasıl işleyişidir. FBI verilerine göre çoğu seri katil beyaz erkek, 25-35 yaş arası, karizmatik özellikle polislerle içli dışlı veya polisiye olaylarına ilgisi olan kişilerdir.
Kriminolojik Analiz ve Sonuç
Seri katillerin ortak paydası, empatiden yoksun olmaları ve kurbanlarını birer insan değil, kendi içsel fantezilerini gerçekleştirecek birer nesne olarak görmeleridir. Çoğu çocukluk döneminde ağır istismar, ihmal ve şiddete maruz kalmış olsa da, bu travmalar tek başına cinayet güdüsünü açıklamakta yetersiz kalır. Biyolojik yatkınlık, nörolojik anomaliler ve çevresel tetikleyicilerin bir araya gelmesiyle şekillenen bu patoloji, adli bilimlerin en titiz profil çıkarma yöntemleriyle deşifre edilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Seri katil ile kitle katili (mass murderer) arasındaki fark nedir?
Seri katiller cinayetler arasında ‘soğuma dönemi’ (cooling-off period) yaşar ve eylemlerini zamana yayarlar. Kitle katilleri ise tek bir olayda, aynı zaman diliminde birden fazla kişiyi hedef alır.
Tüm seri katiller üstün zekalı mıdır?
Hayır. Hollywood filmlerinin aksine yapılan araştırmalar çoğu seri katilin ortalama veya ortalamanın altında IQ seviyesine sahip olduğunu göstermektedir.
Seri katiller yakalanmaktan korkar mı?
Birçoğu narsisistik kişilik bozukluğuna sahip olduğu için yakalanmayacaklarına dair sarsılmaz bir inanç besler; hatta bazıları polisle oyun oynayarak ipuçları bırakır.